Archive for January, 2006

Tiwanaku, 21 januari

Monday, January 30th, 2006

ti1

‘s Morgens verlieten we heel vroeg La Paz in de hoop om de beëdiging van Evo Morales, eerste Indigena-president van Amerika, te volgen in Tiwanaku, de eeuwenoude plaats waar de Aymara’s woonden, nog voor de Inka’s in het huidige Bolivia toekwamen. En vanuit heel Bolivia stroomden mensen toe.

tika3

tika6

En ze bleven toestromen tot een grote massa ongedurig wachtte tot Evo Morales zou verschijnen om op Indigena-wijze ingehuldigd te worden als president van Bolivia. Ondertussen las iedereen de heel lovende biografie van Evo (van arm straatjochie naar syndicalist naar president) die door vele verkorpers aangeprezen werd voor slechts 1 peso. De straatjochieseconomie in Bolivia stopt nooit.

tika2

tata

tika4

titi

Aangezien het leger jarenlang de aartsvijand van de Indigena-bevolking geweest is, en datzelfde leger nu de veiligheid van de president-indigena moet waarborgen, werd er, om provocatie te vermijden, een ordedienst opgesteld vanuit de Aymara- en Quechuagemeenschappen zelf. Ze schermden de massa af van het leger en waren er graag bij.

ti

Later verscheen Evo Morales op de top van de heilige berg, in een nieuw rood kleed, dat de eenheid van het land zou voorstellen aan de hand van vele Indigena-motieven. Vergezeld van vier ceremoniemeesters en een hele hoop perslui en aangegaapt door een halsreikende massa.

toto

Even later verscheen hij dan nog op de ruïnes van Tiwanaku om zich te tonen aan het volk en zijn speech op het publiek af te vuren. Als president kreeg Evo er in Tiwanaku dus ook nog een bijna religieuze justificatie bovenop… Laten we maar hopen dat de sociale bewegingen van Bolivia geen al te volgzame gelovigen worden, maar hun kritische zin bewaren.

tutu

Waarna de massa huiswaarts keerde om zich op te maken voor de volgende dag. De officiële inhuldiging van het presidentiële ambt in La Paz in aanwezigheid van tienduizenden mensen en een hele handvol figuren die volgens vele mediakanalen heel belangrijk zijn. Zoals Chavez en Uribe. Wat een combinatie. Voor de eerder aardsere bezoekers blijft het twijfelen of presidenten het verschil kunnen maken.

tyty

Zoutwoestijnen en rode rotsen

Sunday, January 22nd, 2006

trein

Vanuit Uyuni, een verlaten treinstation met een rijke geschiedenis in de provincie Potosi, trokken we, Karen, Carine, Geert, Hans en ik, na een jeep met slechte banden, met jeep nummer twee de zoutwoestijn in. Een enorme zoutvlakte waar tot op de dag van vandaag zout met de hand gewonnen wordt voor een schamel loon. Ook de weinige huizen worden er met blokken zout gebouwd.

zoutwinning

De zoutwoestijn werd lang geleden gevormd door het opdrogen van het enorme binnenmeer dat ooit tussen de westelijke en de oostelijke bergruggen van de Andes lag. Naarmate de bergen hoger werden, droogde het meer verder op. Vandaag ligt hier het Altiplano, de enorme hoogvlakte van de Andes waarop de Aymara en de Quechua llamas en het graan Quinoa kweken. Maar twee meren en twee zoutwoestijnen getuigen nog van het verre onbewoonde verleden.

salar

grijs

Omdat het in dit jaargetijde de regen overvloedig begint te vallen, wordt de zoutwoestijn omgetoverd in een enorme spiegel. Soms lijkt het alsof je vliegt in plaats van rijdt. De wolken gleden onder ons. In de verte vlogen nog twee andere jeeps.

vliegende jeeps

En zo komen tientallen jeeps gevuld met gringo’s toe aan het Isla de Pescado om er het middageten te genieten. Het is de top van een berg die nog boven de zoutwoestijn uitsteekt, een plaats waar maar weinig Bolivianen kunnen komen. De jeepreis is te duur. Omdat we geboren zijn in het rijke halfrond, konden we echter genieten van beeldschone onwereldse vergezichten.

isla de pescadores

Eens uit de zoutwoestijn bleef het maar verder regenen, zodat de volgende dag een aantal jeeps domweg het onbeweeglijke landschap vervolledigden. Hoopjes gringo’s stonden er even plompverloren naast te wachten tot de tram voorbij zou komen.

jeep

En na wat wrikken en trekken en modder omwoelen, reden we langs laguna’s in alle kleuren, flamingo’s die voor een keer niet in een stadspark stonden, rotsen die beeldhouwen veroordelen tot overbodige activiteit, bergtoppen met sneeuw, geisers die hete modder uit het binnenste der aarde in alle kleuren ophoesten en canyons voor condors zonder hoogtevrees.

laguna colorado

flamingo's

bergen1

rotsen

geisers

geisers2

bergen

laguna verde

rotsen2

rotsen3

canyon

Wagenziek kwamen we op de vierde dag terug toe in Uyuni, op het treinenkerkhof. Butch Cassidy en Sundance Kid sloegen er nog een laatste keer hun slag, maar de trein was al jaren gestopt. De wielen waren er hier en daar onderuit gesloopt en stoom was in de verste verte niet te bekennen.

overval

Potosi, stad van zilver en bloed

Sunday, January 22nd, 2006

potosi

Potosi, de stad die in 1546 ontstond aan de voet van de Cerro Rico, de rijke berg waar de Spanjaarden zilvererts aantroffen, heeft volgens Eduardo Galeano (in “Las venas abiertas de America Latina”) in de loop der eeuwen de levens van zo’n 8 miljoen Indigenas opgeslokt. Terwijl de stad al snel de rijkste en de grootste werd van heel Latijns-Amerika, met koloniale huizen waarin de fijnste gerechten werden geserveerd onder het geruis van de duurste stoffen, stierven de mijnwerkers als vliegen onder het onmenselijk zware werk. Het zilver werd vervangen door bloed ter ere en glorie van het Spaanse hof en de Europese banken, en niet in het minst die van Nederland en Vlaanderen.

mijnbedrijf

De hele berg is geperforeerd met gangen, kriskras door elkaar, en het zilver is er grotendeels verdwenen. Maar vandaag gaan er nog steeds mensen de mijnen in op zoek naar restjes zilver, koper en tin om eten te kopen of studies te betalen. Het werk is loodzwaar en alles gebeurd nog met de hand. De enige extra hulpkracht is het dynamiet waarmee grote stukken rots worden losgeslagen en de cocabladeren die gekauwd worden om langer te kunnen werken zonder vermoeidheid of honger te voelen.

mijnwerkers

Vroeger waren de mijnwerkers de revolutionaire krachten van Bolivia, maar vandaag de dag zijn de cocalero’s en de buurtwerkingen in El Alto of Oruro de politieke kracht van de mijnwerkers al een tijd voorbij gestoken. De grote staatsondernemingen zijn afgeslankt en de meeste mijnactiviteit bestaat uit kleine bedrijfjes die elk een eigen gang “uitbaten”. Vandaag leeft de stad weer een beetje op dankzij het toerisme. Je kan een van de vele kleine mijnbedrijfjes gaan bezoeken en een rondleiding krijgen in het binnenste van de berg, gewapend met een helm, een lamp en wat cocabladeren om aan de mijnwerkers en “El Tio” te schenken. El Tio, “oompje” of een afleiding van Dios (God), is eigenlijk de duivel. Bovengronds hebben de mensen schrik van de duivel, maar onder de grond beschermt hij de mijnwerkers. El Tio is de baas van de krochten en beslist over leven en dood. In het begin van elke hoofdmijngang staat een beeld van El Tio, een beeld waaraan geschenken gegeven worden om een veilige werkweek te vragen, of te bedanken voor het gevonden metaal. In zijn armen worden kleine flesjes straffe drank gelegd, in z’n schoot cocabladeren en rond z’n nek worden sigaretten gehangen.

el tio

Elk bedrijfje is georganiseerd volgens het principe van de zelfstandige ondernemer. De werkende werkgever neemt de winsten of de verliezen voor zich en neemt voor een bepaald bedrag onder zich een verantwoordelijke aan die op zijn beurt weer mensen aanneemt. De lagere werknemers krijgen een vast loon volgens de functie die ze uitoefenen en dat is gemiddeld zo’n 25 bolivianos per dag, oftewel een slordige 2,5 euro. Niets dus. Maar toch oefent dit loon op flink wat mensen nog een stevige aantrekkingskracht uit. Vele studenten komen in de mijnen hun studies betalen. Hieronder kruipt een werkende werkgever net uit z’n gang. Een man aan het einde van z’n loopbaan. Mijnwerkers die heel hun leven niets anders doen, trekken het over het algemeen niet veel langer dan 40 jaar. Grijze haren zie je in de mijn verschijnen onder het alomtegenwoordige stof, niet door de ouderdom.

gregorio

Grote mijnbedrijven hebben vandaag de dag wel wat beters te doen dan gangetjes graven. Dat is werk voor de armen die tevreden zijn met de restjes. Grote mijnbedrijven doen vandaag aan open mijnbouw. Ze graven gewoon hectaren grond weg en maken een enorme put in het landschap met grote machines. Daarvoor hebben ze heel veel electriciteit nodig. Daarom worden er overal stuwdammen gebouwd. En daarom moeten wereldwijd miljoenen mensen hun gronden verlaten. En de mensen die mogen blijven wonen drinken na een paar jaar chemisch vervuild water uit hun rivieren en worden ziek. En dan zijn de mijnbedrijven al weer weg om elders een put te gaan graven. Voor wat goud.

Bolivia schudt verleden af

Sunday, January 22nd, 2006

muurschildering potosi

In de eeuwenoude mijnstad Potosi spreken de muren, meer dan welke muren ook, over 500 jaar onderdrukking en moord op de oorspronkelijke bevolking van Bolivia. Miljoenen indigenas vonden in deze mijnen de dood, enkel en alleen om de schatkisten van Europa te spekken. Maar Bolivia lijkt zich vandaag op te maken voor een historische stap. Na jarenlange strijd door de sociale bewegingen, de cocaboeren, de mijnwerkers en de buurtwerkingen tegen de uitbuiting van de bevolking en de georganiseerde roof van de Boliviaanse natuurlijke rijkdommen, wordt ook een historische stap genomen tegen het structurele racisme dat nog altijd in Bolivia heerst. Voor het eerst in de geschiedenis van Bolivia (en heel Amerika) schopt een indigena het tot president, zoals hieronder op een drukbelezen muurkrant in Cochabamba te lezen valt.

bord in cochabamba

Er worden vele vergelijkingen gemaakt met de verkiezing van Nelson Mandela in de eerste dagen van het zogenaamde einde van de apartheid in Zuid-Afrika. Net zoals Nelson Mandela opeens internationaal applaus kreeg van de landen die jarenlang het apartheidssysteem getolereerd hadden, krijgt ook Evo Morales, Aymara en ex-cocaboer, nu plots internationale erkenning van landen die tot voor kort geen graten zagen in het feit dat de Boliviaanse inheemse bevolking nauwelijks kansen of politieke inspraak kreeg.

Maar de verkiezingsbeloften van Evo Morales lijken verder te gaan dan die van Nelson Mandela. Evo en zijn vice-president-met-het-intellectuele-imago Linera sturen niet alleen aan op een (gedeeltelijke) nationalisatie van de bodemrijkdommen, maar ook op een nieuwe grondwet voor Bolivia en een voorzichtige maar openlijke strijd tegen de privatisering en de wereldwijde neoliberale dogma’s.

debat asamblea

En om de grondwet de herschrijven, beloven ze een zo democratisch mogelijk proces om de Boliviaanse bevolking hierin te betrekken. Het idee is om tegen augustus een asamblea bijeen te roepen die zal bestaan uit vele vertegenwoordigers uit alle sectoren van de maatschappij om een voorstel tot nieuwe grondwet te schrijven. Er wordt in de sociale bewegingen van Bolivia al jaren voor dit idee gestreden en nu lijkt het erop dat de tijd rijp is. Her en der worden er debatten georganiseerd om verschillende mogelijke facetten van de nieuwe grondwet te belichten, en vooral, om de bevolking zo dicht mogelijk bij dit historische proces te betrekken.

Bolivia gonst van opwinding, zwelt van trots en hoopt op beter.

Subdelegado Zero is on the way…

Wednesday, January 4th, 2006

ezln

Mexico lijkt me ver weg. In september liet ik Chiapas achter me, maar vergeten is moeilijk. Zeker als de “Clown van Chiapas” weer op onnavolgbare wijze met een sinds lang aangekondigd nummertje uitpakt.

Terwijl Evo Morales via electorale weg een enorme overwinning behaalde en dezer dagen een mijnwerkershelm op het hoofd van Fidel Castro plaatst of samen met Hugo Chavez het hoofd buigt voor de tombe van Simon Bolivar, en terwijl miljoenen mensen uit sociale bewegingen in Zuid-Amerika verbaasd staan te kijken naar de enorme snelheid waarmee opeens een continentale bres wordt geslagen in een rechtse neoliberale politiek die de rijken steeds rijker liet worden ten koste van de miljoenen bewoners, moeten we nog afwachten of deze anti-neoliberale politiek haar beloften zal kunnen waarmaken. Landen waar de bewoners zichzelf niet organiseren in sociale bewegingen om de macht van onderop op te bouwen, blijven immers kwetsbaar voor politieke manipulaties door de politieke of economische elites. In die zin lijkt de situatie in Bolivia op lange termijn voor de politieke inspraakmogelijkheden van de bevolking een stuk veelbelovender dan bijvoorbeeld in Venezuela, waar links zich misschien wat al te onvoorwaardelijk aan de positie van Chavez heeft verbonden.

CCRI

In dit nieuwe Zuid-Amerikaanse politieke landschap komt Subdelegado Zero op de proppen. Een politieke parodie van het EZLN, met in de hoofdrol Subcommandante Marcos, in het land net ten zuiden van de VS, het Mexico dat alsnog geleid wordt door de neoliberale Vincente Fox. Maar het gaat verder dan humor alleen. “De Andere Campagne” neemt niet alleen de komende verkiezingen op de korrel, maar zal ook proberen gestalte te geven aan een zo breed mogelijke linkse tegenmacht. Marcos heeft hiervoor zijn trouw paard op stal gezet, heeft een helm over zijn bivakmuts getrokken, en is op een moto gekropen. Met een flinke knipoog naar de tocht die Che Guevara ooit ondernam, gaat “Subdelegado Zero” vanaf 1 januari 2006 proberen om woestijnen en bergketens te trotseren in de hoop om zoveel mogelijk mensen bewust te maken van het feit dat sociale bewegingen construeren belangrijker is dan eens om de zoveel tijd stemmen op een, al dan niet zogenaamd linkse, presidentskandidaat. De “Andere Campagne” is begonnen.