Archive for August, 2005

Primero de Enero, waterwerken

Tuesday, August 30th, 2005

Primero de Enero, zo genoemd ter nagedachtenis van de Zapatistische opstand op 1 januari 1994, is een dorp van ongeveer 250 families op “tierra recuperada”. Opnieuw veroverde landbouwgrond, die ergens in de geschiedenis verdwaald was geraakt en die in de handen van slechts enkelen kwam te liggen. In dit gloednieuwe dorp werk ik met Manu aan een watersysteem. Hij werkt samen met Kiptik, een hele fijne Engelse solidariteitsgroep.

poort

De ingang is een lange weg met aan weerskanten een afdak met plaats voor telkens zo’n 150 runderen, dus 300 in totaal. Op twee na staan die er nu niet meer. Het was ooit de rijkdom van de ranchero die hier vroeger profiteerde van goedkope Indiaanse handenarbeid. Hij verdween, samen met zijn runderen, met de noorderzon. Aan het einde van de imposante weg overspant een grote boog de weg. Vroeger kon je hier lezen : “San Juan el Contento”, maar vandaag staat er “Municipio Autonomo Primero de Enero”. In heel Chiapas bezetten de Zapatisten duizenden hectares, tevoren van grootgrondbezitters. Op mijn vraag waarom ze in Primero de Enero deze finca binnenstormden en niet die ernaast, kreeg ik het antwoord: “We namen de grootsten, de anderen bewaren we voor later, als appeltjes voor de dorst”, waarna de compa’s elkaar lachend op de schouders slaan.

oprit

De mensen die er nu wonen, werkten vroeger voor een deel voor deze en naburige finceros, minimum 12 uur per dag voor een schamel overlevingsloon. Soms werden ze niet met geld, maar in natura, bijvoorbeeld met alcohol. Anderen komen van het hooggebergte waar de gronden schaars zijn. Massaal namen ze de gronden in, in 1994 en 1995. De regering betaalde het verlies van de finceros om de sociale vrede te bewaren, wetende dat een gewapende repressie op veel internationaal verzet zou stuiten.
De regering vond er later iets beters op, namelijk het overvloedig begieten van de hele regio met geld en projecten. Iets waar ze voor de opstand nooit aan gedacht hadden. Dit om de basis van de Zapatisten te verzwakken. Ze slaagden er zelfs in om in vele Zapatistische dorpen een wig te drijven. Omdat de armoede en het verzet zo zwaar is, is het niet verwonderlijk dat er families zwichtten voor dit “mooi aanbod”. En zo zijn er ook in Primero de Enero families die beschikken over huizen in steen, electriciteit en nog wat andere voordelen. Geld aannemen van de regering kan niet volgens de Zapatisten, omdat de onafhankelijkheid daarmee volledig verdwijnt. En dus leven deze mensen buiten de Zapatistische organisatie en gaan ze in het Zapatistische dorp Primero de Enero naar een school van de regering.

schoolbord

Een absurde situatie. Langs de ene kant de regeringsschool (op gerecupereerde grond!), langs de andere kant de rebelse school. De speelplaats ligt in het midden. En het basketbalveld is Zapatistisch.

basketveld

‘s Nachts bliksemschichten, soms zoveel dat je zou vergeten dat het nacht is, en wat compa’s die sigaretten vragen. Overdag om zeven uur ochtendmist en het werk dat start. Zo’n 200 compa’s verzamelen zich aan onze slaapplaats waar ook het werkmateriaal te vinden is. Behalve de machete en de houweel-hak (of hoe noem je zo’n ding), die worden altijd op rug of schouder gedragen.

man

De ploegen worden gevormd en vertrekken in alle richtingen om geulen te graven, buizen te leggen, beton te gieten. De mannen dragen zakken cement van 50 kg op hun rug, steile modderpaden op en af, met behulp van een koord dat rond hun voorhoofd spant. Niet iets om in je achtertuin proberen.

overbrugging

Het systeem is bijna af. Het water komt van een hogergelegen bron. Komt via twee kilometer buizen en drukonderbrekers in een grote tank terecht en vandaaruit gaat het verder omlaag en wordt het verdeeld over een aantal publieke kraantjes en een kraantje in ieder huis. Op 10 september wordt er groot feest gevierd om het systeem in te huldigen.

Eerst werd ik maar vreemd aangekeken, maar nadat ook ik wat zakken cement gedragen had, en vooral nadat ik aan een aantal compa’s met hand en tand probeerde uit te leggen welk verhaal ik aan het lezen was, brak het ijs. Vanaf je begint te vertellen, merk je hoe belangrijk verhalen hier zijn. Er zijn ook de moppen die ik nooit versta, er wordt de hele tijd gelachen. Ik grijns maar wat mee. En dan een hele hoop vragen. Welk land? Belgica. Wat groeit er daar? Patatten. Hoeveel uren op het vliegtuig? Twaalf. Hoe oud ben je? Negenentwintig. Ben je getrouwd? Nee. Kinderen? Ook nee. Krabben achter de oren. Welk land?

pijp

Ik mocht nog meemaken hoe er uit suikerriet suiker komt. Dat is met een machine met twee draaiende elementen waar het riet wordt tussen getrokken en die molen wordt aangedreven met een lange boomstam die wordt rondgedraaid door een paard langs de éne kant en de hele familie langs de andere kant. Want “anders wil het paard niet”. Het suikerrietvocht wordt opgevangen in emmers en die gaan allemaal samen in een grote kuip met een heet vuur eronder. Alle vocht wordt er urenlang uitgekookt tot de caramel overblijft. Die wordt dan in vormpjes gegoten die zijn uitgehakt in een lange boomstam. Twee dagen keihard werken voor 4 maanden suiker voor één familie.

Er wordt hier ongelofelijk veel suiker gegeten en gedronken. En dat was niet anders op de ceremonie voor de compa die vorige week stierf. Na een drietal uur drietalige (Tzeltal, Tojolabal en Spaans) toespraken, bijbelteksten, revolutionnaire liederen en een zonneslag op het nieuwe kerkhof (er zijn hier nog niet veel doden), gingen we naar het huis van de familie, alwaar we roodzwetend werden opgewacht door warm suikerwater, koffie genaamd, en liters, sloten, rivieren Coca-Cola. Het kost hun een fortuin, al die Cola voor zoveel mensen, maar het hoort er blijkbaar bij. Na een paar uur praten en drinken plakt je tong definitief tegen je verhemelte door de zoetigheid. Maar dan wordt er nog eten geserveerd en omdat de tafel te klein is, gaat dat om de beurt. Eerst twintig en de rest kijkt toe hoe er geslurpt wordt, dan nog eens twintig, en nog eens, en nog een keer, en nog, en nog. Er worden tranen gedeeld en verhalen verteld over de overledene, er wordt gelachen. Tot de nacht samen met de oogleden naar beneden valt en de hersenen op slaapstand gaan staan.

Contactgestoord

Friday, August 19th, 2005

Geen realiteit beschikbaar. Voor meer details, klik HIER.

Een compa sterft…

Wednesday, August 17th, 2005

bergen in ochtend

De dag begon goed. Om 6 uur ‘s morgens zat ik in de pick-up naast Manuel en begonnen we aan de twee uur durende bergrit met bestemming Primero de Enero, een municipio dichtbij Ocosingo. We vertrokken om een aantal dagen de compa’s te helpen met het installeren van het systeem voor drinkbaar water dat Manu had uitgetekend. Afgezien van twee dode honden, midden op de weg, leek er geen vuiltje aan de lucht.

We discussieerden over de recente ontwikkelingen van het EZLN en de soms wat onhandige manoeuvres van Marcos met betrekking tot Lopez Obrador. Ook het feit dat het hele alerta roja toch wel een overdreven dramatische uitstraling gaf aan een eigenlijk redelijk normale evolutie binnen het EZLN. Er circuleren hier vele theorieën over het waarom van deze theatrale enscenering. Eén ervan blijft het trekken van de nationele en internationale media-aandacht, maar bij veel mensen is het in een verkeerd keelgat geschoten dat het EZLN een dergelijke strategie gebruikt om aandacht te trekken. Het gevaar is immers reëel dat niemand nog aandacht zal schenken aan een eventuele volgende alarmkreet, en dat misschien op een moment dat het wél echt nodig is.

Maar een andere theorie lijkt zeer plausibel. Het EZLN zit ondertussen al tien jaar in de Selva te dolen, zich te trainen, en zich ongetwijfeld dikwijls te vervelen. Ondertussen is er een nieuwe generatie gearriveerd, die een gevoelig betere educatie kreeg dankzij het autonome schoolsysteem dat de Zapatisten wisten op te starten. Een generatie die veel meer zelfvertrouwen en fierheid bezit dan de vorige, maar die in dezelfde schrijnende armoede leeft als tien jaar geleden. Een wraakroepende toestand en binnen het EZLN zijn, dat is algemeen geweten, vele voorstanders te vinden voor een hernieuwde gewapende opstand, alhoewel dit min of meer zou neerkomen op zelfmoord. Er zijn geruchten dat er een groep binnen het EZLN zich toch in dit avontuur wou storten, met alle gevolgen vandien voor de Indiaanse gemeenschappen. Een spiraal van geweld zou binnen de kortste keren Chiapas verteren met de zwakkeren, zoals altijd, aan de verliezende kant. Met het opstarten van een groots alerta roja, een enorme mediastrategie, het internationaal verklaren van de geweldloosheid en een groots plan voor een nationale campagne, konden Marcos en de zijnen deze plannen echter van binnenuit verhinderen. Tot daar de theorie, die voor de rest overigens geen enkele bewijskracht bezit.

Zo bolden we, met wild geworden woorden, tot in het dorp. En Manu vertelde me nog dat de man die het waterproject ter plaatse in goede banen leidt, in 1994 op 17 jarige leeftijd met zijn rebelse eenheid de poorten van de gevangenis nabij San Cristobal wist open te breken. Dat staat wel mooi op je curriculum, vonden we. “Nuttige ervaring : installeren van watersystemen, openbreken van gevangenispoorten.”

De compa’s hadden een geul van een kilometer klaar gegraven en waren al bezig om te buizen erin te leggen die van de watertank hogerop naar het dorp zullen lopen. Er worden 250 kranen voorzien, wat meer dan genoeg is voor de gemeenschap van vandaag, maar het aantal (en ook het nodige debiet van het water) is berekend op een aangroei van de populatie. We waren het ontbrekende materiaal aan het noteren om een nieuwe bestelling te plaatsen, als een jongen buiten adem kwam aangerend.

Het volgende moment zaten we opnieuw in de pick-up met alle compas achterin. Ik verstond er niets van, maar Manu murmelde iets van een accident. We doorkruisten een maïsveld en bananenplanten en kwamen toe bij een houten barak onttrokken aan het zicht. Vrouwen weenden er woordeloos en de mannen namen geslagen hun vuile pet af. Ik voelde me als een verloren staande, onhandig neergepote paal in een uitgestrekte woestijn. Alle ogen waren naar de grond gericht. We gingen uiteindelijk bedremmeld het huis binnen en een man van 32 jaar lag dood op een bank. Grauw. Zonet in elkaar gezakt op het veld. Oorzaak onbekend. De broer van de coördinator van het waterproject. De vertegenwoordiger van het dorp in de autonome junta de bien gobierno van Morelia.

Het werk werd opgeschort en Manu boodt telefoon en pick-up aan in een tranenveld. We reden wat later met twee compa’s naar Ocosingo om een doodskist te kopen. Ik moest denken aan dat goed boek dat ik onlangs las en dat de situatie en de geschiedenis in Chiapas heel treffend beschrijft. “De opstand van de gehangenen” van B. Traven. Een vrouw sterft er in een afgelegen dorp en haar man moet in San Cristobal gaan onderhandelen over de prijs van een doodskist die veel en veel te duur is.
De compa’s gingen nog praten met de priester van de parochie en wat later reden we terug met een goedkope blikken kist en vier gehuurde kandelaars. De broer haalde ooit mensen uit de cel de vrijheid binnen, maar ze uit de dood het leven binnenleiden, dat krijgt niemand voor elkaar. Hij weende de hele rit en ik zat heel de tijd maar kroppen door te slikken. De man laat daarenboven zijn vrouw met vier kinderen achter.

Het graf, een soort van kleine tombe, moest dadelijk gemetst worden. Lichamen kunnen hier niet lang bewaard worden. De werf van een huis werd stilgelegd, stenen in de pick-up geladen en weer reden we met de compa’s door de heuvels, zevenentachtig keren vastrijdend in de modder, richting kerkhof. En weer terug naar Ocosingo, cement kopen. Weer in de modder. Duwen. En weer terug. Niet genoeg water. Opnieuw modder. Op het einde van de dag waren we allemaal aangedikt tot bruine kleverige wezens en dan moest er nog vlees gekocht worden en groenten en coca-cola (jawel, altijd) voor een grote maaltijd met vrienden en familie. We werden hartelijk uitgenodigd, maar de nacht viel en de mist stak op en we moesten terug naar San Cristobal.

Een slingerende rit in de mist met gedachten die achterbleven in een kleine barak met een veel te vroeg gestorven man, bloemen, gulheid, armoede, verdriet en mensen met grote harten.

EZLN – organisaties van Indigenas, 13 de agosto

Monday, August 15th, 2005

In dit land van rode modder, van varkens die je veters vermalen, van electriciteitsdraden die veel te laag hangen, van kikkers die als eenden kwaken, van glimwormen die de sterren in het gras spiegelen, van kippen die pinguïns worden en van magere honden die doorgaans slaag krijgen, in dit land genaamd Mexico, zochten we op vrijdag 12 augustus het dorpje Javier Hernandez om de volgende dag deel te nemen aan de samenkomst van inheemse organisaties en het EZLN. We konden het niet missen. Grote spandoeken kondigden de plaats aan. HIER IS’T.

hier is't

Na een nachtje halfslaap in een ontruimd schooltje, vertrokken we ‘s morgens heel vroeg naar de plaats van samenkomst, waar we werden verrast door de mogelijkheid om koffie te drinken. En er zijn zo van die mistige momenten waarop die mogelijkheid op de sleutel naar het paradijs lijkt.

op weg

Ter plaatse was een simpel afdak uitgebreid met wat zeil tot een geïmproviseerd auditorium en al snel bleek dat de aanwezigheid van pers en observatoren het aantal delegaties van Indiaanse organisaties flink overtrof.

auditorium

Stilaan trok de mist verder op en het landschap strekte zich nog wat slaperig ver uit. Wat je ziet, is zo’n beetje het “overgangslandschap” tussen het hooggebergte rond San Cristobal en de zweterige hitte van de lage Selva.

landschap

En toen kwamen ze toe, eerst het civiele deel en dan de insurgentes, bij verrassing langs de andere kant de heuvel af.

CCRI

insurgentes

En ook de pinguïn was aanwezig. Welke pinguïn?

Enkele dagen voor het alerta roja moesten een aantal kampementen van de insurgentes ontruimd worden. Ze verplaatsen zich overigens dikwijls, om niet vroeg of laat ten prooi te vallen aan het leger. In één van de kampementen hadden de insurgentes een aantal kippen en ze besloten dat het beter was om ze op te eten dan om ze achter te laten. Dag na dag verdwenen de kippen in de magen van de Zapatistas, maar de laatste kip die overbleef, begon opeens, als bij toverslag, rechtop te lopen alsof ze zich wou voordoen als een mens om niet in de pot te belanden. Maar omdat de anatomie van kippen hier niet echt geschikt voor is, waggelde de kip heen en weer als een pinguïn. Iedereen lachtte ermee en het resultaat is dat de kip, pardon, de pinguïn, mee verhuisde met de insurgentes en nu deel uitmaakt van de commandancia. Ze zit mee aan tafel en tijdens vergaderingen pikt ze in de benen van de insurgentes die in slaap dreigen te vallen.

De kip is ondertussen de mascotte geworden sinds Marcos opmerkte dat de Pinguïn eigenlijk een beetje een symbool is voor de Zapatisten. Ook zij proberen zich recht te houden, zich een plaats te veroveren in Mexico, in Latijns-Amerika. Maar aangezien de opdracht enorm is en het menselijke kunnen beperkt, bewegen ook de Zapatisten zich dikwijls een beetje onhandig, en wekken ze dikwijls de hilariteit op. Maar ze hopen hierbij af en toe de sympathie uit te lokken, en hier en daar wat tederheid, om zo steeds beter te leren lopen, en strijdend langzaam vooruit te gaan.

de pinguïn

marcos

Iedereen installeerde zich en dan opende Marcos de dag.

“Bienvenidos compañeros y compañeras. Vroeger was deze plaats een finca, de finca van San Juan. De bewoners, indigenas, van deze plaats werkten allen voor de fincero. Dikwijls betaalde hij hen niet, verschafte hij geen drinkwater tijdens het werk, behandelde hij hen als beesten. En als de varkens van de mensen per ongeluk te dicht bij de fincero kwamen, werden ze geslacht en nooit ontvingen de mensen hiervoor een vergoeding. Vandaag hebben wij de gronden hier herverdeeld, maar het is belangrijk ons te herinneren hoe het was.”

“Ik zou willen beginnen met een verhaaltje. Lang geleden was er niets. Onze voorouders, de Maya’s, zeiden dat de wereld begon met een woord. Niets meer. Maar met dit woord ontstond het denken. En dan ontmoette dit woord een tweede woord, zodat het niet meer alleen was. En heel de wereld ontstond in die ontmoeting van die twee woorden, namelijk vanaf het ogenblik dat ze naar elkaar luisterden. En zo dachten deze woorden de wereld met nacht en dag, bergen, water, vrouwen, mannen, maïs, en alle andere levende wezens.

Maar later kwamen er wezens die meer wilden en die stalen wat van anderen was. Er ontstond uitbuiting. En de geschiedenis van de wereld werd de geschiedenis van zij die overheersen en zij die zich hiertegen verzetten. De machtigen luisteren niet naar ons woord, ze negeren het, ze vernietigen het. Hun woord is het woord van de leugen. Vandaag zoeken de Zapatisten broeder- en zusterwoorden bij hen die onderdrukt worden. Om naar elkaar te luisteren.”

luisterend

“Er zijn tot nu toe 48 linkse politieke organisaties die zich akkoord hebben verklaard met “la Sexta”, 60 organisaties van Indigenas, 58 sociale organisaties, 248 NGO’s, politieke collectieven en artistieke groeperingen, en tenslotte 895 individuen. Hun aantal groeit elke dag.”

“Tot op de dag van vandaag is het EZLN een organisatie van en voor Indigenas. En in de geschiedenis waren het altijd zij die verloren. Wij weten dat niemand onze plaats zal respecteren, als we ze niet zelf opeisen. Daarom willen we niet opnieuw dezelfde fout als altijd begaan, we willen niet aan een verandering werken waaraan de Indigenas meehelpen om daarna opnieuw te verliezen. Laat dat duidelijk zijn.”

“En wat even belangrijk is, is de strijd van de vrouwen. Niet alleen naar buitenuit, maar ook binnenin, tegen het machisme van het EZLN. We willen niet strijden tegen het neoliberalisme zonder respect voor de strijd van de vrouwen en de strijd van de inheemse volkeren.”

de ogen van ramona

“Wat betreft het thema van Lopez Obrador (de kandidaat van de PRD voor de komende verkiezingen en voor velen het symbool van een mogelijke verandering), kunnen wij kort zijn. De PRD heeft ons al veel voorbeelden gegeven van het feit dat zij behoren tot dezelfde politieke onwil. En aan diegenen die zeggen dat wij, met onze kritiek op Lopez Obrador, de weg banen voor een hernieuwde overwinning van de PRI, aan hen zeggen we dat wij inderdaad het verschil niet zien tussen een consequent rechts en een inconseqent links. De PRD zal nooit in staat zijn om de uitverkoop van ons land te stoppen.”

eerste spreker

En daarna was het woord aan de vele vertegenwoordigers van de organisaties van Indigenas. Wat opviel was de grote hoeveelheid vrouwen die het woord namen. Het thema van het geweld tegen vrouwen en de rechten van vrouwen kwam heel veel aan bod, dikwijls gepaard aan het probleem van alcoholisme. En ten tweede vooral de uitverkoop van het land aan buitenlandse multinationale bedrijven, hierin ijverig geholpen door de nationale regering. En ook het gevaar van transgene gewassen werd vele malen in de mond genomen.

spreekster

Wat ook opviel, was dat vele sprekers en spreeksters heel bewust waren van de noodzaak om nu te strijden. Dat er geen tijd meer rest. Dat er, als deze strijd niet gestreden wordt, er daarna geen strijd meer zal komen. Dat het water verkocht zal zijn, de lucht, de grond. Dat er geen leven meer mogelijk zal zijn voor de Indigenas, en trouwens ook niet meer voor de rest van de wereldbevolking.

nog een spreker

De volgende dag, zondag, hield het EZLN bilaterale gesprekken met de verschillende vertegenwoordigers en daarna ging het huiswaarts. Marcos merkte nog op dat “la otra campaña” niet snel zal eindigen, maar dat er nu een werk van jaren wordt opgestart.

Marcos schreef eerder al in de brief “Een Pinguin in de Selva” dat het hem spijt voor al diegenen die in het alerta roja hoopten om het gewapend verzet opnieuw mee te maken, voor al die Europeanen die romantisch droomden van enig rebels bloedvergieten. Maar dat de Zapatisten dit in het geheel niet van plan zijn. Althans niet nu. De wapens dienen vandaag tot zelfverdediging, en ook, alhoewel ze het zo zelf niet zullen zeggen, tot het vormen van een verbeeldingskracht tot verandering. Een symboolfunctie van verzet, dat in de praktijk al tien jaar geweldloos is.

vertrek

Volgende week wordt de vergadering gehouden met de sociale organisaties uit Mexico. De kans is klein dat ik erbij zal zijn. Ik vertrek voor dag en dauw om een week te werken aan een drinkwaterinstallatie in een dorp dichtbij Ocosingo. Het schijnt dat ik daarna twee dagen plat zal moeten liggen. Zwaar werk voor stedelijke Europese ledematen…

EZLN in het openbaar, 13 de agosto

Monday, August 15th, 2005

ezln1

513 jaar nadat de Europeanen hun voeten veegden aan wat zij dachten dat India was, en evenveel jaren van moord en uitbuiting later, kwamen op zaterdag 13 augustus vertegenwoordigers van Indiaanse gemeenschappen uit heel Mexico samen in de Selva Lacandona van Chiapas op uitnodiging van het EZLN. Een zestigtal organisaties van Indigenas kwamen om te discussiëren over de “Sexta” van de Zapatisten, over het voorstel om een nationale “andere campagne” uit te bouwen. En “anders” wil zeggen dat er niet wordt opgeroepen om voor die of die partij te stemmen in de aanloop van de komende nationale verkiezingen in juni 2006. Anders wil zeggen het opbouwen van onderop van een nationaal alternatief voor “el mal gobierno”, een alternatief voor de uitverkoop van het land, het water, de lucht, de mensen. En anders wil tenslotte ook zeggen dat het nog niet helemaal duidelijk is wat die campagne zal worden, want dat hangt ook af van al die bewegingen die ingegaan zijn op de uitnodiging van het EZLN. En dat zijn er een hoop.

Vorige week was het de vergadering met de linkse politieke organisaties in Mexico. Toen kwam subcommandante Marcos voor het eerst in vier jaar weer in het openbaar. Nu werden hij en de “commandancia” opnieuw verwacht voor de vergadering met de organisaties van Indigenas, die kwamen uit Chiapas, Oaxaca, Guerrero, Yucatan, Quintana Roo, Puebla, Veracruz, en nog andere, meer noordelijke provincies van Mexico.

De samenkomst was voorzien in een onooglijk klein dorpje dichtbij La Garrucha, één van de vijf Caracols : Javier Hernandez.

plakkaat

En daar mocht ik één van de hedendaagse verpersoonlijkingen van het verzet tegen het neoliberalisme in levende lijve meemaken.

ezln2

Morgen meer over de ontmoeting met het EZLN.