Archive for the ‘guatemala’ Category

Contra las represas!

Monday, October 24th, 2005

Halsoverkop ben ik vorige week met de bus van de Hondurese delegatie met vertegenwoordig(st)ers van sociale bewegingen, waaronder Copinh, naar het derde Latijnsamerikaanse Forum tegen stuwdammen vertrokken. La tercera Reunión de la Red Latinoamericana contra las Represas y por los Ríos, sus Comunidades y el Agua.

groep

Dat forum ging door in een wijk van Cubulca, in Baja Verapaz, Guatemala. Er waren delegaties uit alle landen van Centraal-Amerika en verder ook uit Argentina, Brazilia, Chili, Ecuador, Colombia en Paraguay. Zo’n 450 mensen in totaal. In heel Latijns-Amerika worden immers stuwdammen gebouwd en staan er nog honderden nieuwe projecten op stapel.

De plaats van de ontmoeting is bewust gekozen. De nieuwe wijk waar het evenement doorging wordt bewoond door mensen die hun grond hebben moeten verlaten voor de bloedige aanleg van de stuwdam Chixoy.

In 1976 kwamen regeringsvertegenwoordigers per helicopter toe in Rio Negro, een dorp waarvan de overblijfselen nu op de bodem van een stuwmeer liggen. De keurige stropdassen kwamen melden dat Rio Negro binnenkort diep onder een nieuwe waterspiegel zou komen te liggen. De bewoners van Rio Negro en van andere dorpen hadden hier natuurlijk geen oren naar en weigerden te vertrekken. In de jaren daarop verdween af en toe iemand uit het dorp om nooit meer terug te komen. Maar toen deze strategie ook geen vruchten afwierp, werden in 1982 73 mannen en vrouwen uit Rio Negro onder valse voorwendselen naar Xococ gelokt, een buurdorp van Rio Negro. Ze werden er koelbloedig gemarteld en vermoord door paramilitaire groepen en het leger. Eén vrouw wist te ontsnappen en vluchtte naar Rio Negro. Ze vertelde het verhaal en de vrouwen van Rio Negro besloten bij de kinderen te blijven, terwijl de mannen de bergen in vluchtten. Ze dachten dat het leger vooral de mannen zou zoeken en niet zo raken aan vrouwen en kinderen. Als het leger enkele dagen later, samen met paramilitaire groepen, toekwam in Rio Negro en ze geen mannen aantroffen, werden er uit wraak 70 vrouwen verkracht en vermoord en 107 kinderen lieten het leven. En paar maand later werden in het dorp Agua Fría nog eens 92 mensen vermoord en het hele dorp werd platgebrand.

foto's doden

Deze drie dorpen waren slechts een klein deel van de ongeveer 440 dorpen die in Guatemala in de periode van de militaire dictatuur werden verrast door de techniek van de verschroeide aarde. Er zijn vandaag zo’n 42.275 slachtoffers geregistreerd; 23.671 hiervan standrechtelijk geëxecuteerd, 6.159 met geweld ontvoerd. 83% van de geïdentificeerde slachtoffers waren Maya’s, de overige 17% Ladino’s. Er zijn natuurlijk nog heel veel niet-geregistreerde slachtoffers. Men schat dat het aantal doden en vermisten het getal 200.000 ruimschoots overschrijdt. 93% van de onderzochte schendingen zijn op rekening van leger en konsoorten te schrijven. 3% op naam van verzet, de overige 4% is onduidelijk. Dit zijn de cijfers die jaren later officieel werden naar buiten gebracht door het eindrapport van de Commissie voor de Historische Opheldering (CEH; in de volksmond: de Waarheidscommissie).
De meest getroffen gebieden waren : Quiché, Huehuetenango, Chimaltenango, Alta en Baja Verapaz, gebieden met overwegend Maya’s. Het leger beschouwde alle Maya-indigenas zonder onderscheid als bondgenoten van het gewapende verzet en door ze al dan niet willekeurig uit te roeien, dacht men zich verzekerd van de meest effectieve manier om de steun aan de guerrilla-groeperingen droog te leggen.

spandoek

Maar natuurlijk sloeg men bij het uitroeien van de bewoners van Rio Negro twee vliegen in één klap. Zo kon men zonder lastige bewoners beginnen met de aanleg van het stuwmeer. De bouw van de stuwdam werd bekostigd door de Wereldbank en de Banco Interamericano de Desarrollo (BID). En de volgende bedrijven hielpen met de constructie en weigeren tot op de dag van vandaag elke verantwoordelijkheid op te nemen : de Italiaanse onderneming Gogefar (volgens getuigen werden hun voertuigen gebruikt tijdens de moordpartijen), het Duitse consortium Lahmeyer International (LAMI) en Hochtief, het Zwitserse bedrijf Motor Columbus and Swissboring en de toenmalige International Engineering Company (nu Morrison-Knudsen) uit de Verenigde Staten. Volgens deze bedrijven, en volgens de Guatemalteekse regering, woonden er officieel geen mensen op het grondgebied van het toekomstige stuwmeer, alhoewel er minstens 1500 mensen moesten verplaatst worden, waarvan vandaag wordt aangenomen dat 25% van hen werd vermoord. Tot op de dag van vandaag ontvingen de overlevenden geen enkele schadevergoeding en daarenboven profiteren de omliggende dorpen van het stuwmeer nog altijd niet van de electriciteit die wordt opgewekt. Meer hierover lees je in dit artikel van CIEPAC en algemene interessante informatie vind je op de website van het IRN (International Rivers Network).

Het forum tegen stuwdammen ging op deze plaats door omdat er vandaag nog heel veel nieuwe stuwdammen op stapel staan in heel Latijns-Amerika met de verplichte verhuizing van duizenden mensen tot gevolg. Alleen al in Brazilië zijn er al 2000 grote en kleine stuwdammen gebouwd, met de verhuizing van ongeveer 1 miljoen mensen tot gevolg (ongeveer 0,5% van de totale bevolking) en het onderlopen van ongeveer 4000 vierkante kilometer. Daarenboven komt de electriciteit doorgaans nooit ten goede aan de bewoners, integendeel, de stuwdammen, doorgaans gepland in regio’s met rijke ondergrond en veel biodiversiteit zullen dienen of dienen al als energiebronnen voor grote mijnbedrijven of grootschalige toeristische projecten. Daarenboven valt ook waar te nemen dat in of in de buurt van deze regio’s dikwijls militaire basissen worden gebouwd. Men windt er geen doekjes om. In het kader van een dolgeslagen kapitalisme en een steeds grotere petroleumcrisis, is de strijd om water en electriciteit allang geopend…

Het is dan ook niet verbazend dat er hier door vele sociale bewegingen ondertussen hard gewerkt wordt aan een netwerk van verzet tegen stuwdammen. Men spreekt hier trouwens niet alleen meer van tegenhouden, maar ook van afbreken. Eén van de voorstellen die ik hoorde tijdens de ontmoeting, is het uitkiezen van één stuwdam in Latijns-Amerika en die met sociale bewegingen uit alle verschillende landen af te breken. Als symbool en eerste stap. Er werd zelfs gezwaaid met technische studies over hoe je aan zo’n ontmanteling begint.

verzet uit de Peten

Maar voor het ogenblik werd besloten om op 14 maart te beginnen met een Latijnsamerikaanse electriciteitsstaking. Dat in alle landen de leden van sociale bewegingen één dag geen electriciteit gebruiken. Er viel trouwens veel aandacht te bespeuren voor kleinschalige en duurzame energiebronnen op maat van de gemeenschappen en vele bewegingen hebben door dat, als ze tegen stuwdammen willen strijden, ze ook op zoek moeten naar alternatieven.
Die 14 maart zou dan ook de lancering zijn van een grootschalige campagne tegen de twee Spaanse bedrijven Endesa en Union Fenosa, die twee van de hele grote krachten zijn achter de constructie van al die nieuwe stuwdammen. Ze zijn actief in ongeveer alle landen van Latijns-Amerika. In Chili bijvoorbeeld zou Endesa, volgens een vertegenwoordiger van een platform aldaar, 90% van al de waterbronnen in handen hebben.
Voor de rest was er op het forum nog veel aandacht voor een betere onderlinge communicatie, een betere communicatie naar buitenuit en een betere opleiding voor militanten.

Die militanten kwamen trouwens uit alle hoeken gekropen, van priesters uit El Salvador, over communisten uit Brazilië tot een Mapuche uit Patagonië. Eén van de priesters merkte tijdens de koffie en met een mond vol koekjes op dat de enige plaats zonder water de hel is, waarop Louis, ook wel rasta genaamd en komende uit Sambo Creek, een Garifuna-gemeenschap aan de kust van Honduras, opmerkte dat er dan toch wel bier zou zijn, wat van de hemel niet gezegd kan worden. Daar moesten Nili Lee, de Mapuche, samen met een Braziliaan en ik heel hard om lachen, terwijl een delegatie uit Guatemala verbaasd de adem inhield voor de mogelijke toorn van God.

En tenslotte bezochten we natuurlijk ook het stuwmeer. De vrachtwagens werden op een vroege ochtend volgeladen, klaar voor het hossen en het slippen en het door stofwolken en rivieren rijden.

salvador

camion

Het meer is meer dan 40 kilometer lang, heel diep, maar redelijk smal. Toch zijn er verschillende dorpen zo goed als afgesneden van de buitenwereld. Maar hier en daar kreeg men een gift van één of andere NGO en bouwde men een brug. Maar zoals je kan zien, zijn het niet echt bruggen die een lang leven beschoren zijn, erover lopen is best wel een avontuurtje. Ze slaan van links naar rechts en de gaten tussen de planken zijn af en toe flink veel groter dan de planken zelf.

brug

We legden met een zwerm kleine bootjes een paar kilometer af en dan was het, op een vlakke oever, tijd voor een Maya-ceremonie om de zon te bedanken en om de strijd tegen stuwdammen te beschermen. Met een Guatemalteek, doña Pascualita die met onze bus meekwam uit Intibuca, en de Mapuche, die zoals zijn voorouders riep dat er voor elk van ons die valt, 10 nieuwe strijd(st)ers zullen opstaan. Nu maar hopen dat hij gelijk heeft…

guatemalteek

doña pascualita

mapuche

Op de terugweg van het forum gingen we ‘s morgens, na een nachtelijke bustocht, nog zwemmen in Omoa, aan de Caraïbische kust van Honduras. Dat lucht op. Louis Rasta vertelde me daar, samen almaar verder zwemmend, hoe hij vissend in zijn bootje voor de kust van Sambo Creek al te nieuwsgierige haaien verslaat. Door ze met een zware stok keihard op hun neus te kloppen. Daar worden ze wat dizzy van. Haaien, bromde Louis in een prachtig Engels-Creools taaltje, hebben maar één zwak punt en dat is hun neus. En dat vonden we plots allebei, hij ook, wel een goed moment om te beginnen aan een terugtocht die na een tijdje op een wedstrijd begon te lijken. Ondertussen bleef doña Pascualita met haar vriendin tussen onze kleren maar vanalles fezelen dat wij niet mochten weten. Waarschijnlijk geheime dingen over de zon.

fezelen

Drie eeuwen geleden… Guatemala

Thursday, October 13th, 2005

Drie of misschien al vier eeuwen geleden was ik in San Cristobal de las Casas en nam ik afscheid van Chiapas en van de mensen die ik er leerde kennen. Daarom bakte ik pannekoeken met Nicolas, Elena en Kantjil. Ergens in de week van 20 september, op een woensdag. Nicolas aime bien le feu et alors ne l’a pas quitté toute la soirée. Ce qui était très agréable comme ca je pouvais tranquillement boire. Heel fijne avond met mensen van Promedios, Comppa, de waterprojecten, indymedia en nog anderen, die allemaal heel graag pannekoeken bleken te eten.

nicolas

tafel

En de volgende nacht moest er nog gebiljart worden. Met een winst voor Catalunia, Nederland en België. Frankrijk, Baskenland en Mexico moesten pijnlijk de duimen leggen.

biljart

En daarna ging het richting zuiden. Maar in Huehuetenango, Guatemala, werden we hardnekkig achtervolgd door “La Sexta” van de Zapatisten. Waarschijnlijk een fata morgana. Of ordinaire ontwenningsverschijnselen.

hotel la sexta

En daarna werden de woorden nog schaarser, waarschijnlijk omdat de ogen een voorsprong namen op de oren. Todos Santos.

todos santos 1

todos santos2

todos santos 3

todos santos 4

todos santos 5

Met vreemde koude landschappen op grote hoogte. De Terra Fria.

terra fria3

terra fria 2

terra fria 1

En toen, opeens veel verder, waren we in Nebaj. En nog later, en voor ik het vergeet, ergens tussen Nebaj en Coban, stond de hemel in brand, maar dat gelooft natuurlijk geen mens. En daarna, in het tweede ochtendlicht, reden we alweer hoog tussen de wolken.

wolken

En dan was, heel hoog, de weg weggeregend, nog voor de orkaan langskwam, en langs beide kanten moesten enkele honderden mensen lang wachten tot grote machines het zaakje geregeld kregen.

machines

wachten 1

wachten 2

En enkele dagen later staken we nog een andere bergketen over, de Sierra de Santa Cruz, richting El Estor aan het Lago de Izabal.

mais

jongens

meisjes

En zo kwamen we, al die eeuwen later, toe in de havenstad en dus de bananenstad van Guatemala, Puerto Barrios, de haven waar mensen en boten zich bijtanken.

puerto barrios

En daar lag de volgende ochtend Honduras voor de deur.

Radio Libertad, Petén, Guatemala

Tuesday, September 6th, 2005

Vorige week dinsdag vertrokken Luz en ik, samen met Kira en Kantjil, vanuit San Cristobal voor een lange reis naar Santa Rita, een klein dorp in de Petén. Het noordelijke deel van Guatemala, tropisch heet, al dan niet verdwenen jungle. Een tocht van een dag en een half. Overnachten in Palenque en dan de volgende dag naar Frontera Corozal om de grens met Guatemala over te steken: de Rio Usumacinta. Aan de overkant werden we in het dorpje La Technica opgewacht door Guillermo die ons tegen avondval in Santa Rita afleverde, in het hartje van de Petén.

deur

Luz werkt voor Comppa (Comunicadores Populares por la Autonomía), een organisatie die werkt aan het recht op informatie en communicatie in heel Centraal-Amerika. Ze installeren bijvoorbeeld internet met satelietverbindingen in afgelegen streken of vrije radio’s, met antennes op dichtbijgelegen heuvels. Ze geven workshops over het gebruik van die apparatuur in overleg met de plaatselijke sociale bewegingen. Dat was het werk van Luz. En ik gaf mijn eerste workshop in het Spaans, en dat bijna een hele dag. Over globalisering, een gekend liedje. Hieronder Radio Libertad in de nachtelijke junglegeluiden van Santa Rita. Deze radio werd door Comppa in samenwerking met de plaatselijke gemeenschap gebouwd en mensen van alle leeftijden komen uit verschillende dorpen en onderhouden er de programma’s.

radio libertad

Santa Rita is een stuk grond dat na de vredesakkoorden toegewezen werd aan leden van de CPR, Comunidades de Población en Resistencia. Tijdens de bloedige jarenlange strijd tussen regering en guerrilla, waarbij de regering uitblonk in massamoorden waarbij honderdduizenden mensen omkwamen, tijdens die periode vluchtten vele mensen, voornamelijk Indigenas, het land uit. Maar in de Petén bleven er ook in het oerwoud en de bergen naar schatting 50.000 mensen die onderdoken, maar die weigerden te vluchtten. Een groot aantal van hen kwam ook om in offensieven van de regering, maar ook velen wisten te overleven. Judith, de goedlachse vrouw waarvan ik dacht dat ze veertig was, maar die een jaar jonger is dan ik, draagt de oorlog in haar gezicht mee. Ze toont me een foto waarop ze staat in guerrilla-uitrusting, met wapen van Russische makelij, naast haar toenmalige vriend. Die is dood. Zij was toen 14. Ze verloor heel haar familie behalve haar kleine zusje van twee, Rosa. Vandaag wonen ze met vele anderen in Santa Rita, een dorp met vele wonden, maar met opnieuw een hele generatie jongeren, die het niet meegemaakt hebben. Jongeren die nu op hun beurt bedreigd worden door grote waterdamprojecten, door toeristische mega-ontwikkelingen, door transgenetische producten, door het verdwijnen van hun geschiedenis, door een overdosis “tele-novelas” (de plaatselijke zeep-series en de onbetwiste doodsteek voor het denken) of door gedwongen werkloosheid.

eden

De mensen die in de radio werken hebben alle leeftijden, het is een klein maar gemotiveerd groepje. De radio heeft op goede dagen een krakend bereik van de halve Petén en de bedoeling is dat er behalve muziek ook steeds meer informatie wordt uitgezonden, bijvoorbeeld over transgenetische producten, of over de grootse damprojecten die gepland zijn voor de rio Usumacinta. Of over de recente en minder recente geschiedenis van Guatemala en Centraal-Amerika. Of gewoon ook verhaaltjes voor kinderen over ezels en slakken die haasje-over springen. Enfin, vanalles dus… alles is beter dan de plaatselijke kranten, waarnaast Het Laatste Nieuws welhaast op een gedegen kwaliteitskrant zou beginnen lijken.

meisjes

Het idee was dat ik een aantal workshops zou geven over de globalisering om die daarna in programma’s te gieten. Maar dat resultaat moet nog afgewacht worden. Ik had flink wat zenuwen voor mijn Spaans, maar dat viel goed mee en iedereen was enthousiast. We hebben zelfs een rollenspel gespeeld over een staking in een maquila. Waarschijnlijk ga ik binnen een week of twee nog een paar workshops geven, meer over de gevolgen van de globalisering en het wereldwijde verzet ertegen. Ook daarvan zullen dan programma’s gemaakt worden, als de tijd en de energie het toelaten. En vooral, als de hitte het toelaat. Gelukkig heeft een of andere solidariteitsgroep een airco-systeempje voor de radio betaald, anders zou er tussen 11 uur en 18 uur helemaal niets uitgezonden worden. Of alleen een bandje muziek, tot het wegsmelt…

Guatemala

Saturday, July 23rd, 2005

Ondertussen zijn Carine en ik net terug in Mexico. We hebben een hele grote toer gemaakt in Guatemala op een week tijd. Schandalig snel. We zaten in de bergen, in het Indiaanse hoogland, op meren, aan de voet van vulkanen, in grote grijze steden en in het oerwoud tussen de ruïnes van de Mayas en de apen en de toekans. We waren in Quetzaltenango, aan het meer van Atitlan, in Guatemala Ciudad en bovenop de ruïnes van Tikal (dichtbij Flores in de Péten-streek).

In Guatemala worden 22 talen gesproken naast het Spaans. Onder andere het Kachiquel, het Mam en het Quiché. Het is het meest Indiaanse land van Latijns-Amerika na Bolivia. De Indiaanse bevolking vormt in vele streken de absolute meerderheid, maar wordt doorlopend behandeld als minderheid. Ongeveer alle trekpleisters van het land hebben iets te maken met de Indiaanse bevolking. De Maya-ruïnes, het artisanaat, de klederdracht, de kleurrijke markten, de geschiedenis. Verschillende Guatemalteekse presidenten verkozen echter om de armoedecijfers naar beneden te trekken door de Indianen verder uit te moorden. Dat is goed voor de statistieken. “Als ze toch geen vooruitgang willen, kunnen we ze eigenlijk niet gebruiken, ze nemen alleen maar plaats in.”

bus guate

In Quetzaltenango en omstreken zaten we in kleurrijke bussen tussen de bergen te rijden, geplet tussen de marktwaar van Indiaanse vrouwen. We passeerden Colotenango. In Quetzaltenango zelf zagen we ‘s nachts burgerwachten staan op vele hoeken van de straten. Gemaskerd, met baseballknuppels en waarschijnlijk nog wel een paar andere, scherpere, dingen. Niet echt een gezellige bedoening. Het geweld is hier van alle markten thuis. Maar overdag zijn de markten doolhoven van ontdekkingen.

markt guate1

markt guate2

markt guate3

Het meer van Atitlan gaf ons een mengeling van hippies, vulkanen, indianen en toeristen te zien. We kayakten tussen lege flessen, maar dat bleken dobbers van vislijnen te zijn.

meer atitlan

carine atitlan

meisje atitlan

In Guatemala stad leek bijna alles grijs. Na 21u ‘s avonds loopt er in vele wijken geen kat meer op straat, behalve militairen en prostituées. We ontmoetten er wel Laurent (uit Brussel) en Sandra (Guatemalteeks) die er biologische groentenpaketten vanuit de bergen laten overkomen om de strijd tegen pesticiden en het belang van kleine landbouw te promoten in de stad. Er zijn al 30 families met een groentenabonnement.

In Tikal vielen onze monden open voor de geschiedenis van de Maya’s. De ruïnes kunnen zonder enige moeite de concurrentie aangaan met de piramides uit Egypte. De gidsen waren daarentegen geen Maya’s, maar Ladino’s. Cynische situatie. Maar het regenwoud is prachtig.

tikal1

tikal2

tikal3

Daarna trokken we er dwars door om zo met kleine busjes op aarden wegen via kleine dorpjes en via een rivier Mexico weer binnen te trekken. Het woud is grotendeels verdwenen door “mysterieuze branden” en heeft plaats gemaakt voor kleine en hele grote boeren. Normaal betalen toeristen 250 Quetzals voor de rivierovertocht aan een goed draaiend overzetbedrijf gespecialiseerd in het versassen van Amerikaanse en Europese toeristen in een “real jungle experience”, maar als je een dorp verder gaat dan betaal je maar 25 Quetzals en je maakt een kleine handelaar gelukkig.

voorruit busje

grensrivier

overtocht

Er valt nog veel meer te vertellen, maar ik heb een oranjerood vermoeden dat er in augustus meer letters uit de lucht zullen vallen.